فایل word بررسی عدالت خواهی و قانون گرایی در شعر مشروطه

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

 فایل word بررسی عدالت خواهی و قانون گرایی در شعر مشروطه دارای 245 صفحه می باشد و دارای تنظیمات و فهرست کامل در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد فایل word بررسی عدالت خواهی و قانون گرایی در شعر مشروطه  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

چکیده :
ادبیات منظوم دوره ی مشروطه که مقارن با شکل گیری جنبش مشروطه خواهی به وجود می آید, ادبیاتی است که در آن تحولات سیاسی و اجتماعی و اوضاع فرهنگی ایران در دوره ی مشروطه , به ویژه تلاش هاو کوشش ها ی مردم ایران برای رسیدن به حکومت قانون و عدالت و رهایی از نظام استبدادی, در آن انعکاس یافته است .
شاخص ترین درون مایه های شعر مشروطه عبارتند از : ازادی و حاکمیت ملت , قانون و ضرورت استقرار آن, عدالت اجتماعی و ضرورت تعدیل فاصله های طبقاتی, وطن و ... , که این مضامین در شعر شاعرانی چون ادیب الممالک فراهانی , محمد تقی بهار ( ملک الشعر), فرخی یزدی , ایرج میرزا که از شخصیت های عمده ی شعری این دوره هستند , نیز تجلی یافته است و این شاعران , به مضامین سیاسی و اجتماعی , بیشتر از مضامین غنایی پرداخته و شعرشان با زندگی مردم گره خورده است .
تداوم عدالت خواهی و قانون گرایی و سایر مضامین متاثر از شرایط نوین جامعه , در شعر شاعران مذکور, توانست آغاز یک دگرگونی و انقلاب ادبی در آینده ی شعر فارسی را رقم بزند.
این پایان نامه که در یک مقدمه و چهار فصل , و هر فصل در دو بخش تنظیم شده است, در پی تبیین و بررسی زندگی و شعر و همچنین عدالت خواهی و قانون گرایی, که از موضوعات شاخص ادبیات دوره ی مشروطه اند, در اشعار هر کدام از این چهار شاعر است .

واژگان کلیدی : عدالت, قانون ,عصر مشروطه


مقدمه
کلمه ی مشروطه و مشروطیت که در معنی «حکومت متکی به قانون(1)» به کار می رود در فرهنگ های فارسی و عربی اشاره ای به آن نشده است. در لغت نامه دهخدا, ذیل این واژه , آمده است:« این کلمه به وسیله ی ترکان عثمانی وارد زبان فارسی شده و معنی آن حکومت قانونی به معنی «کنستی توسیون(2)» فرانسوی است».
پژوهشگران ایران و ترکیه, این واژه را به معنی حکومت مبتنی بر قانون اساسی و نظام پارلمانی گرفته اند و آن را برگرفته از واژه ی انگلیسی «کنستیتوشنالیزم» دانسته اند(3).
واژه های مشروطه و مشروطیت در ایران به نظام حکومتی متکی به قانون و وقایعی اطلاق می شود که به دنبال جنبش سال 1906/1324 پدید آمد(4) و هدف اصلی از ایجاد چنین نظامی , حکومت مردم بر مردم و حصول «دموکراسی» بود تا مردم خودشان , بر سرنوشت خویش,‌ حاکمیت یابند و در عمل و اندیشه و ابراز عقیده , آزاد باشند و این اجازه را از کسانی که می خواهند با تمایلات شخصی خود با سرنوشت دیگران بازی کنند, سلب کنند(5).
واژه مشروطه و مشروطیت, برای ایرانیان , کلمه ای ناشناخته و مجهول بود. ظاهراً این واژه , اولین بار به وسیله ی میرزاحسین خان سپهسالار – زمانی که در دربار امپراطوری عثمانی در سال 1868 /1265 سفارت می کرد- به معانی حکومت مبتنی بر قانون, حفظ حقوق ملت و تحدید حقوق سلطنت و مشخص کردن تکالیف کارگزاران دولت , بر ایرانیان معرفی شد(6).
حال, به ریشه لغوی واژه ی «مشروطه» می پردازیم؛ در مورد ریشه ی لغوی این واژه , میان پژوهندگان اختلاف نظرهایی وجود دارد و اغلب نویسندگان ایرانی دوره ی انقلاب مشروطه, از ریشه واقعی این کلمه فاصله گرفته و اعتقادشان بر این است که این واژه از ریشه عربی «شرط» است(7). و منشأ این خطا , آن بوده است که به زعم آنان, تحدید حکومت نوبنیاد, با شرایط و حدّ و مرزهایی صورت می گیرد که قانون تعیین می کند(8) . حال آن که ریشه ی «شرط« برای مشروطه, مورد قبول مشروطه خواهان واقعی غرب گرا نبود. زیرا به اقرار و اعتراف تقی زاده و اکثر مورخان, واژه مشروطه, برگرفته از لفظ فرانسوی «لاشارت» یا «شارت» به معنی فرمان و قرارداد می باشد که از اروپا به ترکیه ی عثمانی راه یافته و پس از آن که در آنجا لفظ مشروطیت را از این واژه ی فرانسوی ساخته اند, از آنجا وارد ایران و زبان فارسی شده است(9).
روشنفکران مشروطه خواه از مشروطیت , همان تلقی را داشتند که در اروپا رایج بود. آن ها مشروطیت را به معنی اصلاحات و تجدد می دانستند. اما تلقی مردم از مشروطیت و معانی آن یکسان نبود , در نظر برخی مشروطیت عبارت بود از «تأسیس عدالتخانه و اجرای عدالت », و در نظر برخی دیگر پیمودن «جاده ترقی و تجدد»؛ و در نظر عده ای دیگر, بازگشت به «طهارت و عدالت صدر اسلام», و از دیدگاه اعیان و اشراف تهران, عبارت بود از «محدود ساختن اختیارات شاه» به وسیله قانون(10).
نگاهی به تاریخ مشروطیت در ایران
ما در این نوشته برآن نیستیم که وارد بحث های مفصل و جزئی نهضت مشروطیت گردیم زیرا اولاً این کار به علت داشتن ابعاد گسترده , بسیار دشوار است و ثانیاً هدف ما نیز این نیست. بلکه به صورت یک مقدمه , اشاره ای گذرا به کلیات حوادث و خطوط اساسی و مهم رویدادهای سیاسی و انقلابی مردم و جامعه و مبارزات مشروطه خواهیم داشت و پس از آن به موضوع اصلی خواهیم پرداخت.
زمینه ها و عوامل پیدایش نهضت مشروطیت
برای بررسی تاریخ انقلاب مشروطیت, سخن گفتن از زمینه ها و عوامل ایجاد این انقلاب , ضروری به نظر می رسد. در آستانه ی انقلاب مشروطیت, نظام سلطنتی شاهنشاهی قاجار, با استبداد فردی بر ایران حکمفرما بودند, شاه در رأس هرم قدرت قرار داشت و نماینده ی تام الاختیار خدا و سایه یزدان بر روی زمین به شمار می رفت و مردم تابع قانونی بودند که خود, هیچگونه نقشی در ایجاد آن نداشتند و تمام قوا, اعم از قانون گذاری و اجرایی و ... در اختیار پادشاه بود و در حقیقت فرمان او در حکم قانون و لازم الاجرا بود و سرپیچی کننده از آن مستوجب عقوبت و عذاب می گردید(11). سرجان ملکم,‌ نخستین فرستاده ی دولت انگلیس به دربار ایران , در قرن نوزدهم, پادشاه ایران را یکی از مطلق ترین پادشاهان جهان دانسته است و علت آن هم این است که او به درستی دریافته بود که شاه ایران, از هیچ قانونی پیروی نمی کند و فردی مطلق العنان و صاحب اختیار بی چون و چرای مردم ایران است(12).
این وضع, در ایران ادامه داشت تا اینکه در دهه های پایانی حکومت ناصرالدین شاه اندک تکانی در بیداری مردم ظاهر گردید و اصلاح طلبان و روشنفکران و تعلیم گرفتگان دانشگاه های فرنگ و موسسه های آموزشی جدید ایران, تنها علاج دردهای مزمن نظام مستبد ایران را در حکومت قانون دانستند(13) و فقدان قانون را از بزرگترین نقص های ایران به شمار آوردند(14). چنان که مستشارالدوله(15) , در سال 1287 هـ .ق/ 1249هـ .ش (حدوداً سی و هفت سال پیش از اعلان مشروطیت), با انتخاب نام «یک کلمه» بر رساله ی خود , که منظورش از یک کلمه , «قانون» است؛ تنها راه نجات ایران را در یک کلمه یعنی «قانون» خلاصه می کند(16). و در آن از آزادی عقیده, بیان, قلم, اجتماعات, احزاب , تساوی همه در برابر قانون و ... سخن می گوید(17) . و طبق نوشته ی عباس میرزا ملک آرا, برادر کوچکتر ناصرالدین شاه, خود ناصرالدین شاه نیز به این نتیجه رسیده بود که وجود قانون از ضروریات کشور است. او می نویسد که ناصرالدین شاه در موقع برگشت از سفر اروپا گفته بود:« در این سفر, آنچه ملاحظه کردیم تمام نظم و ترقی اروپ به جهت این است که قانون دارند. ما هم عزم خود را جزم نموده ایم که در ایران قانونی ایجاد نموده, از روی قانون رفتار نماییم. شما بنشینید و قانونی بنویسید.»(18) ملک آرا در ادامه می افزاید:«هیچیک از ماها که چیزی می فهمیدیم, نتوانستیم عرض کنیم که بند اول قانون, سلب امتیاز و خودسری از شخص همایون است و شما هرگز تمکین نخواهید فرمود. لاعلاج همه, بلی بلی گفتیم (19) ».
هرچند, این نوشته ی ملک آرا, پایبندی ناصرالدین شاه به قانون را ثابت نمی کند. اما تا حدی مبین این واقعیت است که گرایش و علاقه به قانون و تاکید بر ضرورت وجود آن, حتی از اوایل پادشاهی وی, از عمده ترین مبانی نظری اصلاح طلبان بوده است. چنانکه, اولین مرد اصلاح طلب تاریخ ایران- اگر از قائم مقام فراهانی بگذریم- میرزا تقی خان امیرکبیر, دست پرورده ی نیک و آگاه و صادق قائم مقام بود که در عهد ناصری, با استفاده از موقعیت حساس و امکانات استثنائی که بدست آورده بود, با قاطعیت و شجاعت که خاص اینگونه مردان است, به تغییرات اساسی و بنیادی و مفید بسیاری در جامعه ی خفته و منحط و استعمار زده ی آن روز ایران دست زد و به نتایج و پیامدهای ناخوشایند فقدان قانون در ایران پی برد و بدنبال آن, سفرنامه نویسان با استفاده از مشاهدات خود در کشورهای بیگانه, با قانون و حکومت قانون, آشنا گردیدند(20).
این عوامل, در کنار زمینه ها و عوامل گوناگون دیگر, دست به دست هم دادند تا پدیده ی تاریخی به هم پیچیده ای به نام نهضت مشروطیت را به وجود آورند که شرح مفصل آن ها در این مقدمه, نمی گنجد و ما برای آشنایی اجمالی با این عوامل, به طور خلاصه به مهم ترین آنها اشاره می کنیم.
مهم ترین عوامل ایجاد نهضت مشروطیت در ایران
1-    نابسامانی اوضاع ایران در اواخر عهد ناصری و بیداد حکام و کارگزاران حکومتی و بدنبال آن به ستوه آمدن مردم(21) .
2-    بحران مالی و فقر اقتصادی و فشار قحطی و گرسنگی و تشدید نا امنی ها(22).
3-    قانون گرایی و عدالت خواهی مردم ایران(23) .
4-    بی دانشی و بی تدبیری های عین الدوله و سخت گیری های او(24) .
5-    تدوین قانون اساسی و برقراری رژیم مشروطه در عثمانی(25) .
6-    بی دانشی و عدم اطلاع سیاسی و تاریخی و ... و ضعف و سستی مظفرالدین شاه وغارتگری ها و طمع ورزی های اطرافیان فاسد و ناشایست او(26).
7-    همگرایی عالمان دین, روشنفکران و تحصیل کردگان, بازرگانان و عامه ی مردم که در ظاهر طبقات متفاوتی بودند اما برای نیل  به مقصودی مشابه تلاش می کردند(27).
8-    ظهور مردانی چون میرزا تقی خان امیرکبیر و ایجاد مدرسه دارالفنون توسط او, میرزا ملکم خان ناظم الدوله صاحب روزنامه ی قانون و میرزا یوسف خان مستشارالدوله , صاحب رساله «یک کلمه» در عهد ناصری(28).
9-    شکست روسیه از ژاپن در سال (1904 م / 1322 ق) و کاهش اعتبار سیاسی آن دولت و بدنبال آن, انقلاب روسیه و اعلام حکومت مشروطه در آن جا(29).
10-    اعطای امتیاز دخانیات , به کمپانی انگلیسی در 28 رجب 1307 هـ .ق که از نظر اقتصادی و مالی و اجتماعی و سیاسی به زیان کشور و مردم بود(30).
11-    نوگرایی و تجدد خواهی مردم ایران(31).
12-    انتقام جویی و خصومت بعضی از مالکان بزرگ و سران بختیاری با حکومت قاجاریه(32).
13-    مساعدت دولت انگلیس برای استقرار مشروطیت برای کاستن قدرت شاهان قاجار و برهم زدن نقشه های روسیه, جهت استقرار مجدد سیطره اش بر ایران(33).
14-    برقراری ارتباطات سیاسی, اقتصادی و فرهنگی ایران با کشورهای اروپایی(34).
15-    انتشار نوشته ها و روزنامه های بیدارگری چون اختر, چاپ استانبول, حبل المتین ,‌ چاپ کلکته, پرورش, ثریا و حکمت, چاپ مصر و روزنامه قانون, چاپ لندن و همچنین نشر کتاب های طالبوف و سیاحتنامه ابراهیم بیگ و چکامه های وطنی(35).
 بدین ترتیب می بینیم که عاملی واحد نمی تواند, پایه گذار و برانگیزنده ی یک جنبش اجتماعی مانند مشروطیت باشد بلکه تمام این عوامل و عواملی دیگر دست به دست هم دادند و به تدریج میل به تجدد و تحول و گرایش به حکومت قانون را در اذهان مردم ایران پرورش دادند و زمینه را برای انقلاب بزرگ مشروطیت فراهم ساختند.

 

منابع
1-    آرین پور, یحیی, از صبا تا نیما, تاریخ 150 سال ادب فارسی, جلد دوم,‌تهران: انتشارات زوار, چاپ ششم, 1375.
2-    استعلامی,‌محمد, ادبیات دوره ی بیداری و معاصر, تهران: انتشارات دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران, چاپ اول, 1354.
3-    بهار, محمد تقی, دیوان اشعار, به کوشش محمد ملک زاده, تهران: نشر علم, چاپ اول,‌1381.
4-    پزشک, منوچهر, ایرج میرزا و مسؤلیت حرفهایش, تهران, کتاب پاژ, چاپ ششم,‌1371.
5-    شفیعی کدکنی, محمد رضا, ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما,‌ترجمه حجت الله اصیل, تهران: نشر نی, چاپ اول,‌1378.
6-    شکیبا, پروین, شعر فارسی از آغاز تا امروز, تهران: انتشارات هیرمند, چاپ اول, 1370.
7-    مدرسی, فاطمه, سیر مشروطه خواهی در ادبیات و شاعران دوره مشروطه, گفتارهایی درباره ی انقلاب مشروطیت و هویت ملی در ایران, به اهتمام حسین گودرزی , تهران: انتشارات تمدن ایرانی, چاپ اول, 1385.
8-    محموب, محمد جعفر, تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا و خاندان و نیاکان او, تهران: نشر اندیشه, چاپ سوم, 1353.
9-    یا حقی, محمد جعفر,‌ چون سبوی تشنه, تاریخ ادبیات معاصر فارسی, انتشارات جامی,‌چاپ سوم, 1375.
10-    یان ریپکا, با همکاری اوتاکار کلیما و دیگران,‌تاریخ ادبیات ایران, جلد دوم, ترجمه دکتر ابوالقاسم سری, تهران: انتشارات سخن, بدون نوبت چاپ, 1382.
11-    هـ. سبحانی,‌توفیق, تاریخ ادبیات 4, رشته ادبیات فارسی, تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور,‌چاپ پنجم, 1374.
12-    یوسفی, غلامحسین,

لینک کمکی