فایل word آثار منثور شیخ احمد جامی و بررسی فرهنگ تحلیلی موضوعی آن

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

 فایل word آثار منثور شیخ احمد جامی و بررسی فرهنگ تحلیلی موضوعی آن دارای 300 صفحه می باشد و دارای تنظیمات و فهرست کامل در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد فایل word آثار منثور شیخ احمد جامی و بررسی فرهنگ تحلیلی موضوعی آن  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

    
فهرست مطالب

چکیده¬ی فارسی
پیش گفتار    7-1
نشانه¬های اختصاری    8
فصل اوّل: زندگی و مشرب عرفانی احمد    35-9
یادداشت¬ها    38-36
فصل دوم: مدخل¬ها 271-39
ابدال    43-40
احسان    46-44
اخلاص    51-47
ادب    58-52
بیداری    61-59
پیر    66-62
تقوی    70-67
تفویض    73-71
توبه    79-74
توحید    85-80
توفیق    87-86
توکّل 93-88
جذبه    97-94
حال 102-98
حرص    106-103
حقیقت 110-107
حیرت    112-111
خانقاه 116-113
خوف    121-117
درویش    126-122
دنیا 130-127
دولت 132-131
رجا    136-133
رحمت    138-137
روح    141-139
ریاضت    142-144
زهد    151-145
سرّ (اسرار)    155-152
سماع    162-156
شریعت    163
شکر    167-164
صبر    173-168
صوفی    174
طاعت    177-174
طلب    181-178
عشق 187-182
عقل 190-188
علم 198-191
فقر    203-199
قناعت    207-204
کرامت 214-208
کشش    215
مؤمن    218-215
مجاهدت 222-219
محبّت    229-223
مرید    235-230
معرفت    242-236
ناز    246-243
نصیحت 249-247
نفس 253-250
نیاز    254
وجد 258-254
وقت    263-259
همّت    264
هوی    266-264
یقین    271-267
فهرست منابع و مآخذ    275-272

 

چکیده¬ی انگلیسی
پیشینه¬ی تحقیق:
با نگاهی کوتاه به تاریخچه¬ی فرهنگ نویسی در زبان فارسی, می¬بینیم که تا روزگار معاصر, فرهنگ¬ها جنبه‌ی عام داشته؛ یعنی به یک مقوله یا صنف, دسته و رشته¬ی خاصّی اختصاص ندارند. با گسترش دامنه¬ی دانش¬ها, تکنیک¬ها و هنرها, امروزه فرهنگ¬های اختصاصی در هر رشته از علوم تهیّه شده است؛ به طوری که بعضی از لغات و اصطلاحات خاصّ آن رشته را در لغت نامه¬های معمولی نمی¬توان یافت .
متون عرفانی نیز از این تخصّص¬گرایی دور نمانده و تاکنون فرهنگ¬های متفاوتی در این زمینه به رشته¬ی تحریر درآمده است که برخی از آنان به صورت عمومی, بعضی اصطلاحات عرفان و تصوّف را مختصر یا مفصّل شرح داده¬اند و برخی از آن¬ها درباره¬ی اصطلاحات و تعبیرات یک اثر خاص یا یک نویسنده¬ی خاص نگارش یافته است. در ذیل به برخی از آن¬ها اشاره می‌شود:
1-    شرح اصطلاحات تصوّف تألیف سیّد صادق گوهرین (10 جلد)
2-    فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی, سیّد جعفر سجّادی (1 جلد)
3-    فرهنگ نوربخش, جواد نوربخش (8 جلد)
4-    فرهنگ اصطلاحات عرفانی, منوچهر دانش¬پژوه (1 جلد)
5-    تبیین اصطلاحات و واژه¬های غزلیات عرفانی, احمد حبیبیان (1جلد)
6-    مفهوم و معانی اصطلاحات عرفانی, حسین علی اکبر قوچانی (1 جلد)
7-    فرهنگ اصطلاحات استعاری صوفیه , شرف الدّین حسینی ابن الفتی تبریزی(قرن هشم) (1جلد)
8-    فرهنگ قیاسی عشق و عرفان, مهشید مشیری (1 جلد)
9-    شناخت شاخص¬های عرفانی( مجموعه¬ی سه رساله از مولانا محمّد طبسی, فخرالدّین عراقی و ملّا حسین فیض کاشانی) (1 جلد)
10-    فرهنگ اصطلاحات عرفان و تصوّف  عبدالرزّاق کاشانی, ترجمه محمّد علی مودود لاری (1 جلد)
11-    فرهنگ اصطلاحات عرفانی ابن عربی, گل بابا سعیدی (1 جلد)
12-    فرهنگ واژگانی ادبی – عرفانی, جمعی از مؤلفان (1 جلد)
13-    فرهنگ اصطلاحات عرفان اسلامی, جمعی از پژوهشگران (1 جلد)
14-    فرهنگ اصطلاحات عرفانی محیی الدّین عربی, ترجمه¬ی قاسم میرآخوری و حیدر شجاعی (1 جلد)
با سیری کوتاه در این آثار, خواهیم دید که همه¬ی آن¬ها کاملاً تخصّصی بوده و برخی مربوط به آثار منثور و برخی نیز مربوط به آثار منظوم می¬باشند و یا برخی بسیار مفصّل و کامل به شرح اصطلاحات و لغات پرداخته, ولی برخی خیلی کوتاه و مجمل به توضیح واژگان پرداخته و البتّه برخی تنها به آوردن معادل¬های انگلیسی آن¬ها اکتفا کرده¬اند. در هر صورت می¬توان از همه¬ی آن¬ها به عنوان فرهنگ¬های تخصّصی عرفان و تصوّف یاد کرد.
ضرورت و انگیزه¬های تحقیق:
به گمان بنده, برای آشنایی دقیق و کامل با تمام جوانب افکار و اندیشه¬های یک صاحب اثر, ضروری است که فرهنگی خاص برای آثار او نوشته شود, چون اثر هر نویسنده یا شاعر در عین تشابه با آثار معاصرانش, تفاوت¬های زبانی و فکری نیز با آن¬ها دارد و این ضرورت در متون نثر عرفانی بیش از بیش جلوه¬گر می¬باشد.
با توجّه به این نکات و همچنین جایگاه عرفانی, ادبی, علمی و اجتماعی شیخ بزرگوار احمد جامی نامقی و تأثیر و جایگاه ممتاز این عارف شهیر در خطّه¬ی پاک و عارف پرور تربت جام و  تعلّق خاطر این مرید نوآموز به این عارف پاک طنیت و ادای دِین به عنوان هم¬ولایتی ایشان و نیز پیشنهاد آگاهانه و دلسوزانه¬ی استاد بزرگوار جناب آقای دکتر خواجه¬ایم, انگیزه¬هایی شد تا در مسیر نگارش فرهنگی تحلیلی از اصطلاحات عرفانی آثار منثور ژنده پیل احمد جامی نامقی گام بردارم.


روش تحقیق:
روش کار در این تحقیق به شیوه¬ی کتابخانه¬ای است. ابتدا پس از مطالعه¬ی اجمالی آثار شیخ احمد جام, پنجاه وشش واژه و اصطلاح عرفانی از آثار این عارف ژنده پیل استخراج و هر یک به عنوان یک مدخل در نظر گرفته شد. با توافق استاد محترم راهنما, چند تن از عارفان و صوفیان پیش و پس از احمد جام انتخاب گردید؛ از جمله خواجه عبدالله انصاری, احمد غزّالی, عین القضّات همدانی, ابوالقاسم قشیری و عزّالدّین کاشانی, سپس هر واژه و اصطلاح در آثار این عارفان جستجو گردید؛ در هر مورد, نظر و دیدگاه نویسندگان آن, مورد بررسی و شناخت قرار گرفت و در ادامه, نظر شیخ احمد جام نیز از آثار وی استخراج و سپس در بیشتر موارد به نوعی مقایسه و نتیجه¬گیری پرداخته شد. در ضمن در تعریف لغوی و اصطلاحی واژگان از نظرات بزرگان دیگری بجز افراد مذکور نیز استفاده شد تا اثر از ارزش و عمق بیشتری برخوردار گردد. در بعضی از مدخل¬ها, مطلبی ذکر نشده و فقط به مدخل دیگری ارجاع داده شده است. دلیل این کار, این است که در آثار احمد جام, مدخل¬هایی مانند درویش و صوفی, جذبه و کشش, حقیقت و شریعت و... با هم و در کنار هم آمده و شیخ به نوعی مقایسه پرداخته است؛ به این دلیل, ما آن دو را از یکدیگر جدا کرده و در یک مدخل که در ترتیب حروف الفبا پیش¬تر قرار می¬گیرد, کامل توضیح داده¬ایم و در مدخل دیگر فقط مطلب را به مدخل پیشین ارجاع داده¬ایم. 
ناگفته نماند که کار در زمینه¬ی آثار منثور عرفانی احمد جام, بسیار گسترده و مستلزم وقت طولانی بود و نیز به دلیل عدم دسترسی به همه¬ی آثار این عارف شهیر با موافقت استاد محترم راهنما, این جستجو و تفحّص در چهار اثر شیخ بزرگوار شامل مفتاح النجات, انس‌التّائبین, روضه المذنبین و سراج السّائرین انجام گرفت.
ساختار پایان نامه:
پایان¬نامه¬ی حاضر علاوه بر پیش گفتار, شامل دو فصل کلّی است که در فصل اوّل, زندگی نامه, آثار, ویژگی¬های نثر در سده¬ی پنجم و ششم هجری و مشرب عرفانی و... را در برمی¬گیرد. در فصل دوم, پنجاه و شش اصطلاح عرفانی که از آثار شیخ احمد استخراج, به ترتیب حروف الفبا تنظیم و مرتّب شده و در پایان هم فهرست منابع و مآخذ ذکر شده است.
امید است که این اثر با وجود کاستی¬ها و عیب¬ها توانسته باشد گامی هر چند کوتاه در راه شناخت جایگاه عارف جلیل القدر شیخ احمد جام و آثار وی برداشته باشد؛ لذا با اعتذار تمام, امیدوارم عذر نگارنده از جهت نقایص احتمالی, مسموع واقع افتد.

احمد سرفرازی
تابستان 1387

فهرست علایم اختصاری:
بی نا= بدون ناشر
بی تا= بدون تاریخ
بی جا= بدون جای انتشار
ج= جلد
در مورد سوره¬های قرآن= شماره¬ی سوره/شماره¬ی آیه
نامقی الف=انس التائبین
نامقی ب= سراج السائرین
ر.ک: رجوع کنید به
ه.ش = هجری شمسی
ه.ج = هجری قمری
همان= شماره¬ی پیش از این مأخذ
[.....]= مطالب داخل کروشه, به متن اصلی اضافه شده است.
فصل اوّل
زندگی و مشرب عرفانی شیخ احمد جامی
باسمه تعالی
ستاره¬ای بدرخشید:
شیخ الاسلام معین الدّین ابونصر احمدبن ابوالحسن احمد معروف به «ژنده پیل» و «شیخ جام»از عارفان نیمه ی دوم سده ی پنجم و نیمه ی نخست سده ی ششم, به سال 440 هـ . ق ( 398 هـ .ش) در روستای نامق از توابع ترشیز( کاشمر) در خراسان دیده به جهان گشود.
نام و نسب:
سلسله نسب وی به جریر بن عبدالله بجلی صحابی معروف می رسد. کنیه ی او ابونصر بود که به مناسبت نام یکی از فرزندانش اختیار کرده است. لقب های وی عبارت اند از:« شیخ الاسلام, قدوه الابدال, شهاب الدین, قطب الاوتاد, سلطان الاولیا, معین المله و الدین , پیر جام و ژنده پیل» ( فاضل, 1382: 37) . در باب شهرت او به « ژنده پیل » باید گفت: لفظ «ژنده» ( با فتح اول) در زبان فارسی به معنی بزرگ, مهیب, عظیم, شگرف, با صلابت و کلان است, و از این رهگذر دور نیست که شیخ احمد را یا به جهت ظاهری یعنی بلند بالایی, زورمندی و درشتی جثه و اندام, یا از نظر عظمت و والایی درجه و مقامش در راهبری راهروان از جهت معنوی و عرفانی, و یا شاید به لحاظ این که در پند و نصیحت و تذکیر سالکان و روندگان طریقت و تصفیه و تهذیب و ارشاد نابسامانان, بسیار سختگیر و بی مهابا بوده است, به این اسم ملقب شده است. گفته شده که اجدادش از عشیره بجیله در روزگار پیشین به ایران کوچ کرده بودند و ابوالحسن, پدر احمد, در نامق سکونت اختیار کرد. به همین سبب وی  و به مناسبت زادگاهش « نامق» او را نامقی و پس از انتقال به « جام» او را نامقی جامی خواندند. ( ر. ک: همان: 38) [1]
کودکی, جوانی و توبه:
سرآغاز ظهور و نشأت شیخ احمد و آغاز حرکت های تعلیمی و ارشادی وی در هاله ی غلیظی از افسانه های خیالی و روایت های عجیب و غریب پوشیده شده و به خصوص درباره ی دوران کودکی و عهد جوانی وی, سخنان عجیبی پرداخته و روایت هایی نامعقول و غیر منطقی نقل شده است که بسیاری از آن ها, ادّعاهایی پوچ و بی اساس است که عدّه ای از مریدان متعصب او همچون سدیدالدین محمد غزنوی نقل کرده اند.( همان: 39)
در بین صوفیه کسانی بودند که در واقع از دنیا – دنیای  بی بند و باری خویش – به تصوف می گریختند. ابراهیم ادهم و شبلی حکومت را رها کردند, شقیق بلخی مشغله ی تجارت را رها کرد, ابو محمد سنبکی از راهزنی توبه کرد و شیخ احمد جام هم گویند از شراب خواری و تبهکاری خویش به تصوف گریخت. ( ر.ک:زرین کوب, 1385: 166)
جوانی شیخ احمد تا هنگام توبه در عشق و شراب و مستی گذشت. او با گروهی از دوستان و همسالان فاسد و میگسار خویش, حلقه ای داشت که به نوبت گرد هم می آمدند و باده گساری می کردند. این دوستان هم پیاله, در سال های پس از توبه نیز گاه مزاحم شیخ می شدندو شیخ را منغّص عیش خود می دانستند. گویند:«شبی در حلقه ی یاران, کرامتی مشاهده کرد که شراب او مبدّل به شربت شد, او از این حادثه, هوشیار و بیدار دل شد و از دوستان گذشته خویش کناره گرفت و روی به عبادت و دینداری نهاد» ( زنگنه قاسم آبادی. 1384: 68) [2]
پیش از توبه, به گفته ی خود شیخ احمد در کتاب سراج السائرین, او حتی دو رکعت نماز کامل نمی توانسته به جا بیاورد. « بیست و دو ساله بودم که توبه کردم,... و از انواع علوم هیچ چیز ندانستم, و الحمد برنتوانستم خواند و دو رکعت نماز راست نتوانستم کرد.» ( جامی نامقی ب , 1368: 1)
او پس از توبه مدت دوازده سال در کوه نامق و سپس شش سال در کوه بزد درخلوت و انزوا گذراند و پس از آن گویی سفر من الحق الی الخلق را آغاز کرد و برای ارشاد وتوبه گناه دادن گناهان به میان مردم بازگشت.

 

منابع و مآخذ:
1-    آژنگ, نصرالله؛(1381), گنجینه لغات, چاپ اوّل, دو جلد, انتشارات گنجینه, تهران.
2-    ابن عربی, شیخ اکبر محمّد الدین؛ (1382), ترجمه فتوحات مکیّه,ترجمه محمّد خواجوی,چاپ اوّل, انتشارات مولی, تهران.
3-    الهامی, داوود؛ (1374), عرفان و تصوّف( عرفان اسلامی و عرفان التقاطی), چاپ اوّل, انتشارات مکتب اسلام, قم.
4-    انصاری, خواجه عبدالله؛ (1383), ترجمه متن منازل السائرین و علل المقامات, ترجمه عبدالغفور روان فرهادی, چاپ اوّل, نشر مولی, تهران.
5-    انصاری, خواجه عبدالله؛ (1386), صد میدان, تصحیح سهیلا موسوی سیرجانی, چاپ اوّل, زوّار, تهران.
6-    انصاری, خواجه عبدالله؛ (1372), مجموعه رسائل خواجه عبدالله انصاری, تصحیح محمّد سرور مولایی, چاپ اوّل, دوجلد, انتشارات توس, تهران.
7- انصاری, قاسم؛ (1375) مبانی عرفان و تصوّف, چاپ دوم, کتابخانه¬ی طهوری, تهران.
8- جامی, شهاب الدّین ابوالمکارم؛ (بی¬تا) خلاصه المقامات, چاپ اوّل, انتشارات بنگاه کتاب, مشهد.
9-جامی, عبدالرّحمن؛ (1336),نفحات الانس من حضرات القدس, تصحیح مهدی توحیدی پور, چاپ اوّل, کتابفروشی سعدی, تهران.
10-  جامی نامقی, شیخ احمد؛ الف (1368)؛ انس التائبین, تصحیح علی فاضل, چاپ اول, انتشارات توس, تهران.
11- جامی نامقی, شیخ احمد؛(1372) روضه المذنبین و جنّه المشتاقین, تصحیح علی فاضل, چاپ دوم, مؤسّسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی, تهران.
12- جامی نامقی, شیخ احمد؛ ب( 1368) منتخب سراج السّائرین, تصحیح علی فاضل, چاپ اوّل, انتشارات آستان قدس رضوی, مشهد.
13- جرجانی, میرسیّد شریف؛ (1377),تعریفات( فرهنگ اصطلاحات معارف اسلامی), ترجمه حسن سیّد عرب و سیما نوربخش, چاپ اوّل, انتشارات فرزان, تهران.
14- حقیقت, عبدالرّفیع( 1372), تاریخ عرفان و عارفان ایرانی(از بایزید تا نورعلیشاه گنابادی), چاپ دوم, نشر کومش, تهران.
15- حلبی, علی اصغر؛(1376) مبانی عرفان و احوال عارفان, چاپ اوّل, انتشارات اساطیر, (تهران).     
16- خوانساری, میر سیّد محمّد باقر( 1336), روضات الجنات, ترجمه محمّد باقر ساعد خراسانی, چاپ اوّل, جلد اوّل, چاپ خانه اسلامیه, تهران.
17- دشتی, علی(1362), در دیار صوفیان, چاپ سوم, انتشارات جاویدان,  تهران.
18- دهخدا, علی اکبر؛ (1377), لغت نامه, چاپ ششم, انتشارات دانشگاه تهران, تهران.
19- رازی, نجم الدّین ابوبکر؛ (1352), مرصاد العباد, به اهتمام محمّد امین ریاحی, چاپ اوّل, انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب, تهران.
20- زرّین کوب, عبدالحسین(1357) , جست¬وجو در تصوّف ایران, چاپ اوّل, امیرکبیر, تهران.
21-  زرّین کوب, عبدالحسین؛(1385) ارزش میراث صوفیه, چاپ یازدهم, امیرکبیر, تهران.
22- زنگنه قاسم آبادی, ابراهیم, (1384), سرزمین جام و رجال آن, چاپ اوّل, انتشارات شیخ الاسلام احمد جام, تربت جام.
23- سجّادی, سیّد جعفر؛ (1354), فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی, چاپ دوم, کتابخانه طهوری, تهران.
24- سجادی, سید ضیا الدین؛ ( 1372), مقدّمه¬ای بر مبانی عرفان و تصوّف, چاپ دوم, انتشارات سمت, تهران.
25- سعیدی,گل بابا؛ (1383) فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی ابن عربی, چاپ اوّل , انتشارات شفیعی, تهران.
26- سراج توسی, ابونصر؛ (1382), اللمع فی التصوّف, تصحیح رینولد آلن نیکلسون, ترجمه مهدی محبّتی, چاپ اوّل, انتشارات اساطیر, تهران.
27- شوشتری, قاضی نورالله(1376) مجالس المؤمنین, دو جلد, چاپ اوّل, کتاب فروشی اسلامیه, تهران.
28- شیمل, آن ماری؛ (1376), ابعاد عرفانی اسلام, ترجمه عبدالرحیم گواهی, چاپ اوّل, دفتر نشر فرهنگ اسلامی, تهران.
29- صفا, ذبیح الله( 1384), گنجینه¬ی سخن, چاپ اوّل, انتشارات دانشگاه تهران, تهران.
30- عبّادی, قطب الدّین ابوالمظفر منصور بن اردشیر؛ (1368), التصفیه احوال المتصوّفه (صوفی نامه), تصحیح غلامحسین یوسفی, چاپ دوم, انتشارات علمی, تهران.
31- غزّالی, احمد؛ (1359), سوانح, تصحیح نصرالله پورجوادی, چاپ اوّل, انتشارات بنیاد فرهنگ ایران, بی¬جا.
32- غزنوی, سدیدالدین؛ (1341) مقامات ژنده پیل, مقدّمه و تصحیح حشمت الله مؤیّد سنندجی, بنگاه ترجمه و نشر کتاب, تهران.
33- غنی, قاسم(1972) تاریخ التصوّف فی الاسلام, چاپ اوّل, نشر مکتبه النهضه المصریه, بی-جا.
34- فاضل, علی,(1373) شرح احوال و نقد و تحلیل آثار احمدجام, چاپ اوّل, انتشارات توس, تهران.
35- فاضل, علی(1383) کارنامه¬ی احمد جام نامقی,چاپ اوّل, انتشارات توس, تهران.
36- قرآن کریم,(1374) ترجمه عبد المحمّد آیتی, چاپ چهارم, انتشارات سروش , تهران.
37- قشیری, ابوالقاسم؛ (1361), ترجمه رساله قشریه, ترجمه ابوعلی ابن احمد عثمانی, چاپ دوم, مرکز انتشارات علمی و فرهنگی, تهران.
38- قیصری, ابراهیم؛ (1383) از همیشه تا جاویدان( گزیده¬ی متون عرفانی), چاپ اول, نشر توس, تهران.
39- کاشانی, عزّالدّین محمود بن علی؛ (1323), مصباح الهدایه  و مفتاح الکفایه, تصحیح جلا‌ل الدّین همایی, چاپ اوّل, چاپخانه مجلس, تهران.
40- کیانی( میرا) محسن؛ (1380) تاریخ خانقاه در ایران, چاپ دوم, نشر کتابخانه¬ی طهوری, تهران.
41- گوهرین, سیّد صادق؛ ج2و1(1367)- ج4و3 (1368)- ج6و5(1380)- ج8و7 (1382)-ج9و10(1383) شرح اصطلاحات تصّوف, چاپ اوّل, ده جلد, انتشارات زوّار, تهران.
42- مدرّس چهاردهی, نورالدّین( 1382), سلسله¬های صوفیه¬ی ایران, چاپ دوم, انتشارات علمی و فرهنگی, تهران.
43- معصوم شیرازی, محمد؛(بی¬تا), طرایق الحقایق, تصحیح محمّد جعفر محجوب, چاپ اوّل و نشر کتاب خانه باران, تهران.
44- هجویری, علی بن عثمان؛ (1383), کشف المحجوب, تصحیح محمود عابدی, چاپ اوّل, انتشارات سروش, تهران.
45- همدانی, عین القضّات(ابوالمعالی عبدالله)؛ (1341), تمهیدات, تصحیح عفیف عسیران, چاپ اوّل, انتشارات دانشگاه تهران, تهران.
46- همدانی, عین القضّات(ابوالمعانی عبدالله)؛ (1337), رساله لوایح, تصحیح رحیم فرمنش ,چاپ اوّل, بی¬نا, تهران.
47- همدانی, عین القضّات(ابوالمعالی عبدالله)؛ (1377), نامه¬های عین القضّات همدانی, تصحیح علینقی منزوی و عفیف عسیران, سه جلد, چاپ اوّل, انتشارات اساطیر, تهران.
48- یوسف, محمّد کاظم؛ (1380), نقد صوفی, چاپ اوّل, انتشارات روزنه, تهران.

لینک کمکی